Co zrobić, aby było dobrze? Aktualny stan prawny w przypadku badania szczelności rurociągów kanalizacyjnych jest dość ciekawy.W zasadzie nie ma obowiązku sprawdzania szczelności.Wprawdzie istnieje Polska Norma PN-EN 1610, która bardzo precyzyjnie określa sposób sprawdzania szczelności, ale obowiązku nie ma. W aktach prawnych, takich jak np.:Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne, Ustawa z dnia 7czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, czy Ustawa z dnia 31 stycznia1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska i prawdopodobnie jeszcze w wielu innych, łącznie z kodeksem karnym, istnieją zapisy zabraniające zanieczyszczania gleby oraz wód gruntowych i powierzchniowych, ustanawiające obowiązek dbania o stan techniczny kanalizacji itp. W niektórych z nich są nawet określone dość wysokie kary za niespełnienie tych wymagań. Jednakże przenoszenie nakazów ustawowych na obowiązek sprawdzania szczelności nowo wybudowanych lub wyremontowanych kanałów wydaje się być wyciąganiem zbyt daleko idących wniosków. Do tej pory ze strony przedsiębiorstw wodno-kanalizacyjnych oraz firm budujących kanalizację docierały do nas najczęściej zapytania o kamery z możliwością pomiaru spadków. mawiający żądał bowiem, przy odbiorze nowej sieci, wykresu z przebiegiem spadków,jako gwarancji prawidłowego wykonania prac. Jest to na pewno słuszne i zmusza wykonawcę do rzetelnej pracy. Chociaż, będąc na kilku odbiorach z demonstracją oprogramowania WinCan z modułem do pomiaru spadków, widziałem takie wyniki, że wykres wyglądał jak oszalały wąż i odcinki na pewno nie miały prawa być odebrane, a jednak zostały.Czy ktoś w cudowny sposób „wygładził” segmenty rur, które wcześniej różniły się spadkami od -3% do +3%??? I jak rozumieć telefony z pytaniem „czy można w programie WinCan zaingerować w wyniki pomiaru spadków tak, aby było dobrze?” Spuśćmy na to zasłonę milczenia. Od pewnego czasu mamy coraz więcej telefonów z zapytaniami o przyrządy do pomiaru szczelności rurociągów. (Z góry mówię, że w te wyniki nie da się zaingerować). To znaczy, że coraz większa ilość zamawiających wymaga przy odbiorze protokołów z badania szczelności. Tu sytuacja jest bardzo klarowna, bo Polska Norma PN-EN 1610 bardzo dokładnie określa sposób przeprowadzenia próby. Badanie może być przeprowadzone z użyciem wody – „metoda W” lub powietrza – „metoda L”. Metoda L posiada jeszcze cztery warianty „LA”,”LB”,”LC”,”LD” w zależności od ciśnienia, przy jakim jest przeprowadzana. W przypadku niepowodzenia przy przeprowadzaniu próby powietrznej, należy przeprowadzić próbę wodną i jej wynik jest decydujący. Kwestia wyboru wariantu próby powietrznej powinna być określona poprzez szczegółowe wytyczne. Schemat doboru próby szczelności oraz jej wykonania określa norma na rys. 3. i 4. Wielkość ciśnienia próby, czas przeprowadzenia próby oraz dopuszczalne wartości spadku ciśnienia dla różnych wariantów próby i średnic kanałów od DN100 do DN1000 określa norma na rys. 2. Po szczegółowe informacje zainteresowanych odsyłam do najnowszego wydania normy PN–EN 1610:2002. Podstawą sukcesu przy badaniu szczelności jest zastosowanie odpowiednich, szczelnych zamknięć mechanicznych lub pneumatycznych (Art. „Nie ma takiej rury na świecie, której nie można zatkać”, Inżynieria Bezwykopowa 4/2007). Przy korzystaniu z przyrządów kontrolujących ciśnienie w korkach pneumatycznych i utomatycznie je uzupełniających, należy zwrócić uwagę, czy uzupełniając powietrze w korku, który jest na przykład nieszczelny od strony kanału, nie zakłócamy pomiaru szczelności.

Fot. 1. Przyrząd MPG

Rys. 1. Protokół próby szczelności zgodnej z normą PN-EN 1610:2002

Przyrządy do pomiaru szczelności oferowane są przez firmy: Szklarz, Ehle, JT Elektronik, Härke, MesSen Nordi zapewne jeszcze wiele innych. Część firm oferuje własne oprogramowanie, a część korzysta z produktu WinCan PIT szwajcarskiej firmy CD Lab. W zasadzie wszystkie przyrządy i programy działają podobnie. Najpierw należy przeprowadzić prace przygotowawcze, polegające na zamknięciu badanego odcinka korkami, napełnieniu go powietrzem i podłączeniu przyrządu pomiarowego. Następnie do komputera przyrządu (jeśli posiada wewnętrzny) lub komputera sterującego zewnętrznego należy wprowadzić dane. Tu oprogramowanie może już wykazywać znaczne różnice. Najprostsze pozwalają na wprowadzenie tylko podstawowych danych odcinka, takich, jak średnica, długość oraz materiał rury,a także lokalizacja miejsca przeprowadzenia próby. Najbardziej rozbudowane oferują możliwość tworzenia baz danych zlecających i wykonawców, zapamiętywanie i porównywanie wyników prób oraz miejsc ich wykonywania. Programy wyliczają i podają objętość, a także powierzchnię badanych odcinków łącznie z przyłączami. Określają czas napełniania kanału powietrzem, czas stabilizacji ciśnienia i czas trwania próby zgodnie z wybraną normą. Na koniec podają wynik próby i sporządzają wykres. Najważniejsze, że wszystkie programy pozwalają na wydrukowanie protokołu potwierdzającego szczelność lub nieszczelność badanego odcinka rurociągu wraz z wykresem przedstawiającym przebieg spadku ciśnienia w czasie próby. Takim bardzo poręcznym i niedrogim przyrządem posiadającym procesor wewnętrzny oraz pracujący z komputerem zewnętrznym jest MPG firmy MesSen Nord z Rostoku. Przyrząd zamknięty jest w szczelnej i bardzo wytrzymałej walizce z tworzywa sztucznego. Posiada wbudowaną małą drukarkę pozwalającą na wydruk na taśmie papierowej uproszczonego protokołu próby oraz pamięć wewnętrzną na 50 pomiarów. Po połączeniu z zewnętrznym komputerem można wydrukować pełen protokół z dużym wykresem (rys. 1). Oprogramowanie umożliwia tworzenie bazy danych: zamawiających, wykonawców oraz zapamiętanie na dysku komputera dowolnej ilości pomiarów. Pozwala na pracę z normami PN-EN 1610, ATV M-143, LfW 4.3-8 1999 lub przeprowadzenie próby według dowolnie określonych parametrów. Po wprowadzeniu średnicy i długości odcinka program wylicza objętość odcinka w litrach. Po wyborze normy i wariantu próby program podaje ciśnienie próby, czas trwania próby oraz czas stabilizacji ciśnienia. Po rozpoczęciu pomiaru program automatycznie nadzoruje proces, pokazując równocześnie na monitorze dane liczbowe oraz wykres wartości ciśnienia w funkcji czasu. Parametry przyrządu MPG podano w tab. 1.

Myślę, że dzięki takim przyrządom wzrośnie presja na prawidłowe budowanie kanalizacji oraz na skuteczniejsze przeprowadzanie remontów i renowacji. Nie ma chyba lepszego kryterium oceny poprawności naprawy kanału, jak obiektywne stwierdzenie, że jest on szczelny. I jeszcze raz powtórzę, uprzedzając ewentualne zapytania, wyników tych pomiarów nie da się „podrasować”.

Literatura

1. Polska Norma PN-EN 1610: 2002, PKN, Warszawa 2002 r.

2. MPG. Przyrząd do pomiaru szczelności instrukcja obsługi, MesSen Nord, 2008 r.